Feed on
Posts
Comments

door Jerry Mager gepost op
nelpuntnl.nl op 27, 28 november 2013

“… die wetenschap vermeerdert, vermeerdert smart”
Prediker, 1:18

doe maar duur, dan komt alles goed
Het universitaire honours-programma dat PvdA-Minister Bussemaker van Onderwijs aanbiedt voor excellente studenten is zo bizar qua motivatie en uitwerking in de praktijk, dat ik er in eerste instantie finaal overheen las. Ik was er niet op verdacht (weer door politici) bij de neus te worden genomen, terwijl ik natuurlijk beter had kunnen en moeten weten.
Dit zogenaamde honours-programma – let op de naam! – is een schoolvoorbeeld van marketing als Siamese tweeling van markt, beter gezegd: als paard van Troje. Het principe is: maak iets duur en dan wordt het vanzelf als goed gezien, van hoogwaardige kwaliteit, en dus begerenswaardig. Ook als statussymbool en prestige-object; een glimmend en glinsterend hebbeding dat de kooplust opwekt en tot consumeren prikkelt of zelfs noopt, want zo zijn we inmiddels geconditioneerd en afgericht.
Volkskrant-columniste Aleid Truijens (VK 2013.11.25) legde het me gelukkig uit. Ik citeer uit haar column: “Tekenend is dat de honours tracks blijkbaar niet bedoeld zijn voor de beste studenten, maar ‘voor degenen die excellent onderwijs willen. Minister Bussemaker van Onderwijs kent de klachten van studenten: het hoger onderwijs is niet ‘uitdagend’ genoeg. Heel vervelend, want zij en haar staatssecretaris Sander Dekker (VVD; jm) hebben de mond vol van ‘excellentie’ en vinden dat ‘toptalent’ in dit land niet voldoende aan zijn trekken komt.
Maar ja, goed onderwijs kost geld. Dus bedachten ze iets wat tegemoet komt aan de kritiek én niks kost, sterker, geld oplevert. Laten we toptalent gaan beboeten! Niet de trage, luie types moeten voortaan meer betalen, maar de ambitieuze en slimme studenten. Die rekenen we voortaan gewoon het dubbele collegegeld, maximaal 3.812 euro per jaar. In ruil daarvoor mogen ze deelnemen aan honours tracks. Twee vliegen!” Einde citaat.

owl-teacher-cartoon-character-with-a-pointer + tekstOp de site van Mw. Bussemakers ministerie
staat het wel, maar zo kleur- en bloedeloos dat ik eroverheen las en zondermeer dacht dat het ging om extra cursusmodulen en niet om gewoon degelijk onderwijs. Dat laatste achtte ik vanzelfsprekend – het gaat immers om onderwijs, dus vooral om onze jeugd en per saldo om ons aller belang – hetgeen natuurlijk onnozel van mij is.
Ik citeer van de overheidssite: “Bij sommige studenten bestaat grote behoefte aan intensieve trajecten omdat ze zich onvoldoende uitgedaagd voelen in het reguliere onderwijs. Het kabinet komt graag aan die behoefte tegemoet. Om te voorkomen dat instellingen geld onttrekken aan de reguliere opleidingen om excellentietrajecten te kunnen aanbieden, mogen enkele instellingen meedoen aan een experiment met beperkt verhoogd collegegeld. Het collegegeld mag maximaal twee keer het wettelijk tarief (€1906 in 2014-2015)bedragen.”

Let op die misselijke formulering: het kabinet komt graag aan die behoefte tegemoet. Hier wordt een ‘product’ aangeprezen, door een bizar kabinet van neoliberaal (VVD) en neoliberaal lite (PvdA, ooit een politiek sociaaldemocratisch merk). Goed onderwijs is geen vanzelfsprekendheid meer, maar een ge-market product waar dus fancy prijzen voor kunnen worden gevraagd. Net wat de gek ervoor geeft om te worden bedonderd waar ‘ie bij staat. Door de overheid.

Aleid Truijens merkt zeer terzake op: “Je moet maar durven: de student de rekening te laten betalen voor matig, oninteressant onderwijs. Alleen al door de invoering van zulke trajecten erken je dat de gewone programma’s, voor de bulk van de studenten, ‘niet uitdagend’ zijn. Of dat de docenten die daar lesgeven weinig honourable zijn.”

Cynisch geformuleerd: studenten die de euvele moed hebben te vinden dat het universitaire onderwijs beneden de maat is, doen dat geheel op eigen risico en worden gestraft voor hun impertinentie. Ze kunnen dat volgens hen benedenmaatse onderwijs gewoon blijven consumeren tegen het geldende tarief, of ze kunnen beter onderwijs krijgen – waarvan het nog maar de vraag is óf het inderdaad superieur zal zijn – indien ze daarvoor extra in de buidel tasten en tweemaal de prijs betalen (“beperkt verhoogd” heet dat).
Beide keuzes zijn vernederend. Blijf je het reguliere traject volgen waarvan je vindt dat het bagger is, dan doe je dat met tegenzin of misschien zelfs met rancune. Trouwens, je betaalt zelfs voor dit inferieure product een fors bedrag. Kies je voor het dure alternatief, dan weet je dat je extra betaalt voor iets waarop je volgens jou gewoon recht hebt, namelijk uitstekend universitair onderwijs. Deze wetenschap zal je ook niet vrolijk stemmen. Als docent die gewoon degelijk onderwijs geeft en niet in het honours circus meehobbelt, ben je nu dubbel gesjocht.
Blijkt ook dit excellente onderwijs in de praktijk tegen te vallen (the proof of the pudding is in the eating, nietwaar) dan ben je als onderwijsconsument driedubbel gepakt en heeft de overheid je drie extra paar overbodige oren aangenaaid.

Mw. Truijens: “Worden er trouwens extra docenten aangesteld van dat extra geld? Of gaat de excellente werktijd af van die voor gewone studenten? En wie beoordeelt eigenlijk de excellentheid van de excellentieprogramma’s?” Precies. Waar haal je die excellente docenten vandaan? Trek je er een blik van open? Vlieg je ze in? Haal je ze uit de vriezer? Worden ze in Korea gekloond? Zijn ze er al, maar nog niet in functie en hoedanigheid van excellente docent? Wat maakt die excellente docenten excellent? Hun aantal publicaties en rangorde op de citatie-index? Als ze straks meer tijd aan excellent onderwijs gaan besteden en dus minder publiceren, zijn ze dan nog excellent? Zo ja, waarom? Zijn hun collega’s, die misschien meer publiceren maar niet in de honours track zitten, minder excellent? Hoe oud/jong zijn die excellente docenten en welk onderwijs hebben zij zelf genoten?

Jet B. sleurt aan dood paard - 80 prct + tekst kleur

Waarom doet Mevrouw Bussemaker dit in hemelsnaam?
Vooralsnog interpreteer ik deze move van de PvdA als een uitruil met de VVD. Diederik Samsom heeft het in het pas verschenen boek dat Stokmans over hem schreef, vol trots over de uitruilen die hij met de VVD bekokstoofde. De inkomensafhankelijke zorgpremie ruilde hij niet eens uit, maar verkwanselde hij aan de VVD voor 250 miljoen euro (Stokmans, 223-24) en ook ontwikkelings­samenwerking legt hij op het uitruilhakblok (Stokmans, 205). Mevrouw Lilianne Ploumen wordt PvdA-minister Ontwikkelingssamenwerking zonder portefeuille. Volgens mij geeft Samsom de VVD daarvoor meer ruimte op Oorlog (mw. Hennis).
Zowel Samsom als Rutte worden door Stokmans als vlotte zakenjongens geprojecteerd, die snelle deals sluiten. Het klinkt kordaat en slagvaardig, maar pakt niet altijd goed uit. Ik vind het ook geen geruststellend idee, Nederland door marktkooplui geregereerd te weten. De deal met de zorgpremie ging in een paar minuten als kleingeld over tafel, als we Stokmans moeten geloven tenminste. Je ziet wat ervan komt.
Zou het kunnen dat Samsom minder marktwerking in de zorg (Stokmans, 201;  Mw. Edith Schippers zal wankele ziekenhuizen niet meer redden, de premies van de zorgverzekeraar gaan omlaag, enzovoorts) deels uitruilt tegen onder andere meer marktwerking in het onderwijs? Onderwijs wordt meer tot koopwaar (commodity) en zorg ietsje minder. Dit terzijde, als context.

honours track + tekst

PvdA verantwoordelijkheid
Voor de PvdA zou deze actie van mw. Bussemaker tevens een stap kunnen beteken in de richting van het doen vergeten dat de PvdA zware verantwoordelijkheid draagt voor de verloedering van ons onderwijs. Je beweert voortaan glashard: ons onderwijs is niet aan lager wal geraakt. Je benoemt het benedenmaatse onderwijs gewoon weg door het te prijzen, er een prijskaartje aan te hangen. Zonder blikken of blozen beweer je: goed onderwijs is er wel en het is er altijd geweest, je moet er alleen veel voor betalen. Daarom is het ook goed onderwijs. Daarmee is intrinsiek benedenmaats onderwijs natuurlijk geen goed onderwijs geworden, maar je definieert het botweg zo. Denk aan de parallel met managers: je bent blijkbaar een goede manager omdát je een dik salaris vangt plus een vette bonus, en niet andersom. Bij zorgverleners: een dure tandarts en een dure dokter, die moeten wel goed zijn anders waren ze immers niet zo duur. Dus doe maar duur, dan komt het vanzelf goed.
Bovendien werkt bij het onderwijs in het voordeel van de PvdA dat niemand graag erkent of beweert dat zij matig of slecht onderwijs genoten heeft. Zo gauw het certificaat behaald is, is het in het belang van de houder om te beweren dat hij uitstekend onderwijs genoten heeft en keihard heeft moeten werken om de bul te halen.

“ …. want zoo wie heeft, dien zal gegeven worden; en zoo wie niet heeft,
ook hetgeen hij meent te hebben, zal van hem genomen worden”
Lukas 8: 18; Mattheus 13:12

life style onderwijs
De VVD catert (to cater to/for omvat zowel zorgen voor, faciliteren, bevoordelen als zich bekommeren om) al lang voornamelijk voor dat kiezerssegment dat goed onderwijs voor zijn kroost gewoon kan kopen. Dat zogenaamde excellente onderwijs in die zogenaamde honours tracks zal naar ik verwacht niet zozeer beter onderwijs inhouden alswel een statussymbool, een prestigeobject vertegenwoordigen. Het zal deels onder die curieuze noemer life style ressorteren, vermoed ik. Zo van: ik zit op universiteit X of Y en daar doe ik de honours track A, B, enzovoorts, en het kost heel veel geld.
Bovendien vermoed ik dat veel van die excellente docenten in dat excellente onderwijs zullen worden gerekruteerd uit het old boys network van met name clubs als VVD en D66. Maak Jan, Piet en Klaas maar professor; steek hem als dank voor bewezen diensten aan de partij een veer in de hoed. Bovendien kost ‘ ie minder dan een echte. Zo’n honours track levert dan meteen een netwerk mee, dat bij de prijs inbegrepen is en de leden van de club zijn gelijk in stijl onder dak. Om goed onderwijs zal het vermoedelijk niet in de eerste plaats draaien, want er vindt ook geen selectie op intelligentie of prestaties plaats (ook niet bij de docenten van zo’n honours programma). Waar haal je trouwens die werkelijk excellente docenten en werkelijk intelligente studenten vandaan? Dat excellente zal ‘m dus ergens anders in moeten zitten.
We zullen zien hoe het in de praktijk uitpakt. Veel slechter dan het al is, kan het bijna niet worden maar bizar is het wel.

* * *

Opmerking

Voor het “Mattheuseffect”  zie op Wikipedia met name onder Keith Stanovich. In het onderwijs geldt dit principe voor 200% of nog meer: die kinderen die met een goede basis – én van huis uit én van een degelijke baisisschoolopleiding – aan een middelbare school en universitaire studie beginnen, hebben een voorsprong die nooit echt kan worden ingehaald door degenen die dat niet hebben. Vandaar: wie heeft, die zal gegeven worden.
In de context van het Nederlandse onderwijs betekent dit dat ruim 30 jaar uitholling en systematische niveauverlaging teneinde de diploma-ouput te verhogen en managers hun speeltjes te laten, niet kan worden gerepareerd door ad hoc beleid en korte termijn oplapmaatregelen. Die dienen hooguit als cosmetisch middel voor de politicus-bewindspersoon van dienst.

In combinatie met Prediker wordt Mattheus nog interessanter:  voor politici die over veel wijsheid en kennis van zaken beschikken, is het ambt vermoedelijk zwaarder (kennis veroorzaakt vaak gewetenstrijd – bij mensen met een geweten althans) dan voor hen die ongehinderd door kennis fluitend met twee vingers in de neus door het leven fietsen. Denk ook aan: zalig zijn de armen van geest; in de Bergrede.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Matte%C3%BCseffect

LINKS:

http://nl.wikipedia.org/wiki/Parlementair_onderzoek_onderwijsvernieuwingen

http://www.vosabb.nl/wat-heeft-commissie-dijsselbloem-opgeleverd/

Experiment met beperkte collegegelddifferentiatie excellentietrajecten  /  Nieuwsbericht | 15-11-2013
http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/hoger-onderwijs/nieuws/2013/11/15/experiment-met-beperkte-collegegelddifferentiatie-excellentietrajecten.html

 

Literatuur:

Aleid Truijens:  ‘Studenten die het beste presteren zouden géén collegegeld hoeven betalen’ /  in de Volkskrant  OPINIE  − 25 november 2013, 21:37

Derk R. Stokmans (2013): Straatcoach en strateeg. De opkomst van Diederik Samsom / Amsterdam:Prometheus-Bert Bakker

 

Comments are closed.