Afgelopen weekend hoorde Anna in de trein een vrouw vertellen dat haar moeder moest kiezen tussen de verwarming aanzetten, of naar de dokter gaan. De huisarts is nog steeds gratis (voor hoe lang nog?), maar wanneer die haar eventueel doorverwijst naar een ziekenhuis voor de specialist, dan krijgt ze het ‘Eigen Risico’ op haar boterham en dáár is ze als de dood voor. Nu verdelen ze dat bedrag voor Eigen Risico over de vijf kinderen en geven haar dat als Kerstcadeau – mét een Kersttol, dat nog wel.
- Breek me de snavel niet open; schandalig! en maar zwetsen over meer miljarden over de schutting gooien bij meneer Zelensky en trawanten, en maar azc’s uit de grond stampen. Alles om maar mooi en deugdzaam te lijken voor de soortgenoten. ‘Obscene politiek door daapse dwergen, knettergekke cretins en kreupele kierewiete kobolden bedreven. Bezopen baltsen voor de camera’s, dat is wat ze kunnen.’
Een slagvaardige overheid is een contradictio in terminis, dus aanhalingstekens. Juist. Dat is waar, 2035, dat getuigt van lange-termijn-visie en intussen schrapt het kabinet worteltjes. ‘Slagvaardige overheid,’ neigt hier naar milde satire.
- Zie je wel! Worteltjes zijn goed voor de ogen, dus visie! De koppenmakers moeten zich weliswaar in bochten wringen, maar tenslotte communiceren ze wel de juiste boodschap: de overheid is helemaal niet slagvaardig en de overheid schrapt worteltjes. Wat is daar mis mee? Dat is toch helemaal en integraal ongevaarlijk? Het houdt ze van de straat. ‘Ze’ zijn best bot, op het onbeschofte af: 2035 is tien jaar verder en dan is iedereen al lang vergeten dat ze in 2026 worteltjes schraapten. Dat is precies de bedoeling.
Ik zie ook liever beren die broodjes smeren. Wat is dat voor een wangedrocht, op de VK site. O, ik zie het: ‘Gebouw van DUO in Groningen. Bij deze uitvoeringsorganisatie zouden banen kunnen verdwijnen. Bron Robin van Lonkhuijsen / ANP .’ Verhip, ik moet echt meer worteltjes eten!
- Weet jij waar dat gedrochtelijke gebouw mij aan doet denken?

Nou?
- De toren van Babel van Breughel en George Steiner.
Toevallig ligt dat boek daar, bovenop op dat stapeltje bij het raam.
- De actualiteit verkeert bij ons in huis altijd in harmonie met het verleden. Weet jij de quintessence van dat Steiner-boek nog?
Bijna, want is het lang geleden en ik heb het boek vannacht niet onder mijn hoofdkussen gehad. Weet je wat, we vragen het aan AI. Ik probeer mijn vraag/prompt aan AI zo nauw als mogelijk bij de actualiteit van de rellen in Parijs, Italië, maar ook Zweden en Oostenrijk te laten aansluiten.
Kijk, hier is het AI-essay al.
‘ Na Babel
Onlangs moest ik denken aan George Steiner. Niet aan de Steiner van de literatuurkritiek of de cultuurpessimistische essays, maar aan de auteur van After Babel, dat monumentale boek over taal, vertaling en misverstand. Het verscheen in 1975, maar voelt vandaag soms actueler aan dan het ochtendnieuws.
De gangbare lezing van het Bijbelse verhaal van Babel is dat de mensheid werd gestraft door de veelheid van talen. Steiner draaide de zaak om. Volgens hem is het echte probleem niet dat wij verschillende talen spreken. Het probleem is dat wij verschillende werelden bewonen.
Twee mensen kunnen dezelfde taal spreken en elkaar toch niet begrijpen. Sterker nog: dat is eerder de regel dan de uitzondering.
Neem woorden als “vrijheid”, “gelijkheid”, “identiteit”, “respect”, “secularisme” of “rechtvaardigheid”. Iedereen kent ze. Iedereen gebruikt ze. Maar achter dezelfde woorden gaan vaak totaal verschillende ervaringen, verwachtingen en overtuigingen schuil. Het gesprek verloopt grammaticaal vlekkeloos, terwijl de deelnemers in werkelijkheid langs elkaar heen spreken.
Wie naar de spanningen en rellen in Europese steden kijkt, ziet precies dit verschijnsel. Het is verleidelijk om te denken dat het om een botsing van talen gaat. Maar meestal spreken de betrokkenen dezelfde nationale taal. De verdeeldheid zit dieper. Men deelt de woordenschat, maar niet altijd de betekeniswereld.
Hetzelfde geldt voor godsdienst. Men spreekt graag over “het Boek”, alsof een heilige tekst vanzelf voor eenheid zorgt. De geschiedenis laat iets anders zien. Juist de grote boeken hebben een oneindige stroom aan interpretaties voortgebracht. Soennieten en sjiieten, katholieken en protestanten, orthodoxen en hervormers: ze lezen vaak dezelfde woorden en komen toch tot verschillende werkelijkheden.
Steiners grote inzicht was dat misverstand geen ongelukje is dat af en toe optreedt. Het is de menselijke conditie. Elke communicatie is een vorm van vertalen. Niet alleen tussen Frans en Nederlands, maar ook tussen buurman en buurman, tussen generaties, tussen politieke kampen, tussen geliefden.
Dat inzicht klinkt somber, maar eigenlijk is het dat niet. Het nodigt uit tot intellectuele bescheidenheid. Begrip is geen gegeven. Het is een prestatie. De ander begrijpen vergt meer dan woorden horen; het vraagt de bereidheid te onderzoeken wat die woorden voor die ander betekenen.
Misschien is dat de ware les van Babel. Niet dat de mensheid ooit haar gemeenschappelijke taal verloor, maar dat zelfs een gemeenschappelijke taal nooit voldoende is geweest. We leven allemaal, elke dag opnieuw, na Babel. ‘
Nou moe! Hoe vind je dat?
- Verbazingwekkend, inderdaad. Zelfs jouw puntige prompt en onze contextuele info in aanmerking genomen. Laat het even bezinken en kijk wat de jongelui voor commentaar hebben.
Wacht even, ik pak het boek erbij. Hoofdstuk zes, Topologies of Culture, bladzijde 414: ‘ This book has argued, therefore, that a ‘theory of translation’ (in the ‘inexact’, non-formalized sense in which I have sought to define this concept) is necessarily a theory or, rather, a historical psychological model, part deductive, part intuitive, of the operations of language itself. An ‘understanding of understanding’, a hermeneutic, will include both. It is, consequently, no accident that the methodical investigation of the nature of semantic processes begins with Kant’s call for a rational hermeneutic and with Schleiermacher’s study of the linguistic structures and translatability of the Hebrew, Aramaic, and Greek scriptures. To study the status of meaning is to study the substance and limits of translation. ‘
Het ISBN is ….. niet te vinden, alleen 1976 en het LCCCNr: 74-29207. Je hebt het boek zo te zien diepgaand gelezen en driftig bestudeerd. Het zit tjokvol aantekeningen. Verworven in 1995, en meegenomen op verre reizen? Er dwarrelen allerlei papiertjes uit exotische oorden tussen de bladzijden vandaan.
- Wist je dat je vroeger bij wijze van spreken uit Verweghistan X een geadresseerde en gefrankeerde meloen of papaya naar Lutjebroek in Nederland kon posten, en dat ‘ie hier werd bezorgd?! Goed. We gaan het AI-stukje nader bekijken en bewaren ons eventuele commentaar voor bij Musk & Zanny M.B..
Eergisteren in ***** ****** hoorde ik aan het tafeltje naast ons een mij intussen steeds bekender wordende zin: ‘De politici moeten er niet langer zonder kleerscheuren vanaf komen. Het zijn lui die zich als stand-in-influencers verhuren bij een uitzendbureau dat zich nog steeds politieke partij noemt en dat helemaal niets met volk-vertegenwoordigen heeft te maken!’ Hoe lang kunnen ze het uitzingen?
- ‘Imbeciele influencers, dat zijn het. Ze houden de schíjn op van Democratie middels allerlei ramsj-ritualistiek en ze worden daar als schaamlap schandalig voor óverbetaald,’ daar raak ik ook steeds meer van overtuigd. Het is een beestenspul.
Jij gebruikt het woord: schaamlap. Het gezelschap aan het tafeltje naast ons had het over tampons. Gebruikte vermoed ik. Tam-tam-tampons, zo zeiden ze het, ja: ‘politici, dat zijn tam-tam-tampons.’
Wij stemmen in feite op uitzend- en detacheringsbureaus, die nog steeds ten onrechte ‘politieke partijen’ heten; dat is een benaming uit het verleden. Deze uitzendbureaus zorgen voor de reclame en marketing rond een programma dat als reclamefolder dienst doet en ze casten het personeel dat wordt gepimpd en gepushd om verkozen te worden als ‘volksvertegenwoordiger,’ zogenaamd om het programma in werkelijkheden om te zetten. Doel is echter zo veel mogelijk zetels scoren. Zijn de verkiezingen voorbij dan voeren deze partijen hun eigenlijke agenda’s uit. Dit vindt inmiddels ongemerkt, sluipenderwijze, al een aantal jaren plaats, zonder dat iemand het echt lijkt te willen zien, want dat zou een bedreigende cognitieve dissonantie tot gevolg hebben. Dus blijven we massaal doen alsof de keizer kleren aanheeft.
- Volgens Fritz Nietzsche kunnen mensen die volstrekt niet met leugens kunnen leven, eigenlijk geen gewoon leven leiden. We worden namelijk voortdurend bedonderd en belazerd en niet in de laatste plaats door onszelf, alleen rijst de mate waarin dat tegenwoordig gebeurt langzamerhand de pan uit. Er zouden toch grenzen moeten zijn, denk je dan, grenzen waar buiten en waarover dat bedrog niet meer wordt gepikt? Toch wordt bijvoorbeeld iemand als Donald Trump geen strobreed in de weg gelegd. Men lacht om de man, maar intussen sloopt en ondermijnt hij zowat de hele santenkraam.
Grenzen? Die zijn onmisbaar, dat zou je zeggen, inderdaad, maar een Trump en grenzen? We zien en ervaren heel dicht bij huis letterlijk en in real time waartoe het opheffen van grenzen leidt. Kookt de soep ooit echt over, dan heb je een serieuze revolutie omhanden. Trouwens, als je reclame zou maken voor kankerstaafjes of fentanyl dan word je ingerekend, maar wat doen politieke partijen anders dan reclame maken voor en leuren met uitermate ongezonde waar, en ze venten een nihilistische nering uit van heb ik me jou daar.