Het is af ten toe hilarisch wat AI allemaal verzint. Neem nu alleen die (goud-)vis. Er komt in de roman één keer een vis voor, maar AI laat zich gewillig op sleeptouw nemen door vragen als: wat is de relatie met de ichtus en kun je de goudvis uit Judas vergelijken met het gouden kalf van de Israëlieten en dat verweven met de ichtus bij Oz? Niet te filmen wat AI uit de duim kan zuigen!
- Nou, nou ….. Zo lees ik Oz – met AI ChatGPT – niet helemaal, of helemaal niet. Schmuël Asj probeert aan te tonen dat Judas Iskariot altijd verkeerd is begrepen, 2000-plus jaar lang. Schmuël ontwikkelt een radicaal andere visie: Judas was de trouwste leerling; hij wilde Jezus dwingen zijn goddelijkheid te openbaren; hij geloofde méér in Jezus dan Jezus zelf; zijn “verraad” was een daad van extreme loyaliteit.
Judas is de ultieme misverstand‑figuur — en dat is geen retorische overdrijving. In Judas van Amos Oz wordt hij bijna een mythisch model van hoe misverstand ontstaat, groeit, ontspoort en uiteindelijk levens verwoest. Judas is niet alleen iemand die verkeerd begrepen wordt; hij is iemand die zelf verkeerd begrijpt, en daardoor een kettingreactie van misinterpretaties veroorzaakt; een drietraps misverstand – let op het getal drie:
1. Judas begrijpt Jezus verkeerd
2. De wereld begrijpt Judas verkeerd
3. Judas begrijpt zichzelf verkeerd
Nou moe, dat geef ik je te doen: de Vader, de Zoon en de Heilige Geest in één! Een Gordiaanse knoop van psychisch misverstand en verwarring. Geen wonder dat Judas zich verhing!
- Schmuël herkent in Judas zijn eigen lot: hij is idealistisch; hij wil te veel begrijpen; hij ziet te veel betekenis; hij gelooft te veel. Schmuël is een Judas zonder religie. Hij is naïef.
Dit heb jij met AI ChatGPT bij elkaar gesprokkeld? Hoe dan?
- Via intra- en intertextualiteit met het werk van W.F. Hermans. Dat hier helemaal uit de doeken doen, gaat te ver, maar Judas is Schmuëls ideale zelfbeeld.
Schmuël ziet in Judas: een radicale gelovige; een idealist; iemand die méér zag dan anderen; iemand die bereid was alles te riskeren voor een hogere waarheid Dat is precies hoe Schmuël zichzelf graag ziet: als iemand die dieper denkt; als iemand die verder kijkt; als iemand die de waarheid wil redden; als iemand die moreel consequenter is dan zijn omgeving; Judas is dus Schmuëls geprojecteerde ideaal.
Let wel: dit beweert AI dus bijna allemaal hè. Je moet zelf maar bekijken wat je acceptabel en geloofwaardig vindt en wat niet. Effectief werken met AI is voor negentig procent een kwestie van (juiste en nauwkeurige) vragen formuleren, en dan nog ……
Tja, om slimme vragen te kunnen fomuleren, moet je ook al een heleboel weten, anders kom je niet ver.
- Het helpt, als je meer dan een boek hebt gelezen.