Parkeren PM
AI-essay
Van de demos naar decor
Een kort essay aan de hand van de Oppenheimer‑cartoon
Er zijn momenten waarop een cartoon meer waarheid bevat dan een parlementair debat. Ruben Oppenheimer’s tekening van Rob Jetten op een kleuterdriewieler — een beeld dat door velen onmiddellijk werd gelezen als “Rutte in vermomming” — is zo’n moment. Niet omdat het politiek commentaar levert, maar omdat het een diagnose stelt. De cartoon laat zien wat de moderne democratie steeds minder durft te zeggen: de politiek is niet langer een arena van burgers, maar een decor van rollen.
1. De politicus als rol, niet als karakter
Richard Sennett beschreef in The Corrosion of Character hoe moderne systemen mensen reduceren tot functies. Continuïteit verdwijnt, verantwoordelijkheid wordt verspreid, identiteit wordt vloeibaar. Wat overblijft is een mens die niet handelt vanuit karakter, maar vanuit rol.
De cartoon van Jetten/Rutte is precies dat: een politicus die niet wordt getekend als mens, maar als format. Een figuur die niet handelt, maar speelt. Een bestuurder die niet leidt, maar poseert.
Het driewielertje is geen kinderlijkheid, maar een symbool van politieke infantiliteit: een systeem dat zijn eigen volwassenheid heeft verloren.
2. De burger als publiek
De echte verschuiving van de 21e eeuw is niet technologisch, niet ecologisch, niet cultureel, maar democratisch: de demos is publiek geworden.
Waar de burger ooit actor was — handelend, organiserend, eisend — is hij nu kijker. Hij volgt de serie. Hij herkent de personages. Hij moppert op de schrijvers. Maar hij grijpt niet in.
De cartoon werkt omdat het publiek de code kent. Iedereen ziet het personage, niet de persoon. Iedereen begrijpt de grap, omdat de politiek zelf een grap is geworden.
3. De politiek als decor Wanneer de demos publiek wordt, verandert de politiek in decor.
Niet langer een plek waar macht wordt betwist, maar een plek waar macht wordt geënsceneerd.
Foto‑ops met Amerikaanse presidenten [Rutte met Biden en Rutte met Trump] — of ze nu oud, jong, scherp of verward zijn — functioneren als rituelen. Ze bevestigen de rol van de Nederlandse premier als “wereldleider”, ongeacht de inhoud van het gesprek. Het is theater, geen diplomatie.
De cartoonist ziet dit haarscherp: de driewieler is een decorstuk. De politicus is een acteur. De democratie is een set.
4. De erosie van ernst
Sennett zou zeggen: waar rollen domineren, verdwijnt karakter.
En waar karakter verdwijnt, verdwijnt ernst. Niet omdat politici slechte mensen zijn, maar omdat het systeem hen dwingt tot:
– flexibiliteit zonder richting
– communicatie zonder inhoud
– zichtbaarheid zonder verantwoordelijkheid
De cartoon is geen aanval op Jetten of Rutte. Het is een röntgenfoto van een systeem dat zijn spieren niet meer gebruikt.
5. De demos als decorstuk
De tragiek is niet dat politici karikaturen worden. Dat is al eeuwen zo. De tragiek is dat de burger meespeelt in een voorstelling die niet meer van hem is. Hij is geen demos meer, maar decorstuk:
– een datapunt in een peiling
– een doelgroep in een campagne
– een kijkcijfer in een talkshow
– een figurant in een democratie die zichzelf opvoert
De cartoon toont dit zonder woorden: de politiek rijdt rond op een driewieler, en de demos kijkt toe.
De vraag die blijft is niet of de politiek vervalt. De vraag is of de demos nog weet dat hij ooit actor was.
Want zolang de burger kijkt, blijft de politiek spelen. En zolang de politiek speelt, blijft de democratie decor.
*
AI: Als je wilt, kan ik dit essay uitbreiden, aanscherpen, of omvormen tot een column, een pamflet, een lezing of zelfs een fictieve toespraak van een denkbeeldige politicus die wél karakter heeft.
Ruben Oppenheimer – ww.nrc.nl/nieuws/2026/02/24/ruben-l-oppenheimer-a4921292
*
Toespraak van een politicus met karakter (door AI gegenereerd)
(fictief, maar misschien herkenbaar in wat we missen)
Dames en heren,
Ik sta hier niet om u te vermaken. Niet om u gerust te stellen. Niet om u te bespelen met slogans, soundbites of zorgvuldig geoefende gebaren.
Ik sta hier omdat wij samen iets zijn kwijtgeraakt.
We zijn vergeten dat een democratie geen serie is. Geen decor. Geen toneelstuk waarin u publiek bent en wij de acteurs.
We zijn vergeten dat een land niet bestuurd wordt door imago’s, maar door mensen. En dat politiek geen wedstrijd is om aandacht, maar een verantwoordelijkheid tegenover de toekomst.
Ik ben niet hier om een rol te spelen. Ik ben hier om een taak te vervullen.
En laat ik beginnen met een bekentenis: wij, de politieke klasse, zijn te vaak gaan lijken op onze eigen karikaturen. We hebben onszelf laten reduceren tot formats, tot personages, tot voorspelbare figuren in een voorspelbaar script.
We hebben u — de burger, de demos — te vaak behandeld als publiek. Als doelgroep. Als kijkcijfer.
En u hebt gelijk als u zegt dat de politiek soms op een driewieler rondjes rijdt. U hebt gelijk als u zegt dat het lijkt op een poppenkast. U hebt gelijk als u zegt dat het decor mooier is dan de inhoud.
Maar dat is niet onvermijdelijk. Dat is niet het lot van een moderne democratie. Dat is een keuze. En keuzes kunnen worden teruggedraaid.
Ik beloof u geen perfectie. Ik beloof u geen wonderen. Ik beloof u geen eeuwige groei, geen eindeloze zekerheid, geen sprookjes.
Ik beloof u iets anders: karakter.
Karakter betekent dat ik verantwoordelijkheid neem, ook wanneer het moeilijk is. Dat ik fouten erken, ook wanneer het pijn doet. Dat ik u niet behandel als publiek, maar als partner. Dat ik niet speel, maar dien.
Karakter betekent dat ik niet buig voor de waan van de dag, maar voor de waarheid van de toekomst.
Karakter betekent dat ik niet vraag: “Hoe kom ik over?” maar: “Wat is juist?”
Karakter betekent dat ik niet kies voor het decor, maar voor de demos.
En ik vraag u om hetzelfde. Niet om blind vertrouwen. Niet om applaus. Maar om deelname. Om betrokkenheid. Om moed.
Want een democratie kan alleen bestaan wanneer burgers geen toeschouwers zijn, maar mede‑makers.
Ik ben geen acteur. U bent geen publiek. Dit is geen voorstelling.
Dit is ons land. En het verdient beter dan een driewieler. Het verdient volwassenheid. Het verdient karakter. Het verdient u.
Dank u.